Caesar en de Belgen

Julius Caesar was sinds 58 v.Chr. Romeins bestuurder van onder meer het zuiden van Gallië. In 57 v.Chr. trok hij naar het noorden, waar verschillende stammen zich tegen hem verenigd hadden. Na een eerste confrontatie bij de Aisne viel het bondgenootschap uiteen en onderwierpen verschillende stammen zich.

De Nerviërs, die ongeveer in het huidige Henegouwen en het zuiden van Vlaanderen woonden, gaven zich niet over. Aan de rivier de Sabis overvielen ze de Romeinen terwijl die hun kamp bouwden. Volgens Caesar zelf hing de uitkomst aan een zijden draad, tot versterkingen de slag keerden. De Nerviërs leden zware verliezen. Kort daarna belegerde Caesar de Atuatuci in hun vesting; na een mislukte uitval verkocht hij de bevolking als slaven.

In de winter van 54 v.Chr. kwamen de Eburonen, die rond de Maas en in het huidige Limburg woonden, in opstand onder hun leiders Ambiorix en Catuvolcus. Ze lokten een Romeinse troepenmacht onder Sabinus en Cotta uit haar winterkamp Atuatuca en vernietigden die. In 53 v.Chr. liet Caesar het land van de Eburonen plunderen en verwoesten en nodigde hij buurvolken uit om mee te doen. Catuvolcus maakte een einde aan zijn leven; Ambiorix werd nooit gevangen.

De 'Belgen' waren geen volk of staat, maar een groep stammen met elk een eigen naam, leiders en gebied: Nerviërs, Eburonen, Menapiërs, Morinen, Atuatuci en andere. Ze leefden van landbouw en veeteelt, in boerderijen en kleine nederzettingen, en sommige stammen sloegen al eigen munten. Het woord Belgae is een Romeinse verzamelnaam.

Caesar had in Rome grote schulden en politieke rivalen. Een oorlog in Gallië bracht hem roem, buit, slaven en een trouw leger. Zijn jaarlijkse verslagen, later gebundeld als De bello Gallico, waren ook bedoeld om de lezers in Rome te overtuigen dat zijn oorlogen nodig en rechtvaardig waren.

Historici lezen De bello Gallico vandaag als een waardevolle maar partijdige bron. Caesar schreef over zichzelf in de derde persoon, wat afstandelijk en objectief klinkt, maar hij koos zelf wat hij vertelde en verzweeg. Zijn tegenstanders spreken alleen via hem. Zijn cijfers over vijandelijke legers en verliezen zijn vaak opvallend hoog, wat zijn overwinningen groter maakte.

Ook zijn beroemde zin dat de Belgen 'de dappersten' waren, moet je in die context lezen. Hij verklaarde het met een Romeins idee: wie ver van de handel en de luxe van de beschaving leeft, blijft hard en strijdlustig. Een sterke vijand verslaan, maakte bovendien de overwinnaar groter.

Archeologen en historici zien de verovering steeds meer als een gewelddadige gebeurtenis met zware gevolgen voor de bevolking: dood, slavernij en verwoeste landbouwgebieden. Sommigen spreken bij de vernietiging van de Eburonen zelfs van een poging om een volk uit te roeien.