476 – 1492
Middeleeuwen
Duizend jaar van kloosters, burchten, steden en kathedralen.
De middeleeuwen beslaan bijna duizend jaar. Het christendom werd de basis van de samenleving, met kloosters, parochies en kathedralen. Koningen en edelen deelden de macht via leenbanden. Vanaf de 11e eeuw groeiden steden, en in Vlaanderen werd laken gemaakt dat in heel Europa werd verkocht.
ConceptNog niet nagelezen door een historicus of leerkracht geschiedenis.Begin hier: De GuldensporenslagWaarom die grenzen
Humanisten in de 15e en 16e eeuw bedachten het woord 'middeleeuwen' voor de tijd tussen de oudheid en hun eigen tijd, die ze als een nieuwe bloei zagen. Het begin in 476 en het einde in 1492, de reis van Columbus, zijn West-Europese afspraken. Anderen laten de middeleeuwen eindigen in 1453, met de val van Constantinopel, rond 1450 met de drukpers, of rond 1500.
Hoe mensen leefden
De meeste mensen waren boeren die voor een heer werkten of hem een deel van hun oogst afgaven. Het leven volgde de seizoenen en de kerkelijke feestdagen.
Kloosters waren centra van gebed, landbouw, onderwijs en het overschrijven van boeken.
In de steden leefden ambachtslieden en kooplieden, georganiseerd in gilden. Ze kregen rechten en vrijheden van de vorst.
Ziekten, hongersnood en oorlog waren nooit ver weg; de Zwarte Dood van 1347 tot 1351 doodde een groot deel van de bevolking van Europa.
Wat veranderde
- Europa werd grotendeels christelijk, met de kerk als belangrijkste instelling naast de vorst.
- Steden groeiden en kregen eigen bestuur, handel en ambachten.
- Universiteiten werden opgericht, zoals die van Leuven in 1425.
- Vorsten bouwden sterkere staten op, zoals de Bourgondische hertogen in de Nederlanden.
Hoe we het weten
- Kronieken
- Verhalen van monniken, stedelingen en hofschrijvers over wat er in hun tijd gebeurde.
- Oorkonden
- Akten, rekeningen en charters in archieven van kerken, steden en vorsten.
- Gebouwen
- Kerken, burchten, belforten en stadsmuren die nog overeind staan.
- Archeologie
- Opgravingen van dorpen, kerkhoven en stadskernen.
Waar historici over verschillen
- Het beeld van de 'donkere middeleeuwen' wordt door historici grotendeels verworpen, maar over hoe groot de breuk na Rome was, blijven ze discussiëren.
- Hoeveel mensen er leefden en hoeveel er stierven aan de Zwarte Dood, kunnen we alleen schatten.
- Of 'feodalisme' een goed woord is om de samenleving te beschrijven, is onder historici omstreden.
Op de kaart
Grof geschetst: het graafschap Vlaanderen in het westen, het hertogdom Brabant in het midden en het prinsbisdom Luik langs de Maas. De echte grenzen waren grilliger en veranderden vaak.
Zelf getekend en grof vereenvoudigd: de kaart toont waar, niet precies hoe ver. Rivieren en grenzen van vandaag tonen we ter oriëntatie.
Momenten in dit tijdvak
Amandus en de kerstening van onze streken
In de 7e eeuw trekt de missionaris Amandus door het Scheldegebied, met steun van de Frankische koning. Hij sticht kloosters in Gent en Elnone. De kerstening verloopt traag, met dwang en met vermenging van oude en nieuwe gewoonten.
Met Kaft PlusKarel de Grote wordt keizer
Op kerstdag 800 kroont paus Leo III de Frankische koning Karel in Rome tot keizer. Karel heerst over een groot deel van West-Europa, ook over onze streken. Zijn rijk is gebouwd op oorlog, geloof en een nieuwe bloei van leren.
Met Kaft PlusDe Guldensporenslag
Op 11 juli 1302 verslaan Vlaamse stedelijke milities bij Kortrijk het ridderleger van de Franse koning. Een overwinning van voetvolk op ridders, die later uitgroeide tot een Vlaams symbool.
Met Kaft PlusDe Zwarte Dood
Tussen 1347 en 1351 trekt de pest door Europa en doodt een groot deel van de bevolking. Mensen zoeken verklaringen: sommigen geselen zichzelf, anderen geven de Joden de schuld en vermoorden hen. De paus veroordeelt die beschuldigingen.
Met Kaft PlusDe Bourgondische Nederlanden
In 1384 erft hertog Filips de Stoute van Bourgondië het graafschap Vlaanderen. Hij en zijn opvolgers brengen bijna alle gewesten van de Lage Landen onder één huis, met rijke steden, een schitterend hof en schilders als Jan van Eyck.
Met Kaft PlusDe drukpers van Gutenberg
Rond 1454–1455 drukt Johannes Gutenberg in Mainz een Latijnse Bijbel met losse metalen letters. Binnen vijftig jaar staan er drukpersen in honderden Europese steden, ook in Aalst, waar Dirk Martens in 1473 begint.
Met Kaft Plus
Op de tijdlijn
- ca. 481Childerik begraven in Doornik
- ca. 630 – ca. 675Amandus en de kerstening
- ca. 862Boudewijn met de IJzeren Arm
- 879Vikingen overwinteren in Gent
- ca. 1200De eerste begijnen
- 11 juli 1302De Guldensporenslag
- januari 1338Jacob van Artevelde in Gent
- 3 januari 1356De Blijde Inkomst van Brabant
- 30 januari 1384De Bourgondiërs in Vlaanderen
- 1425De universiteit van Leuven
- 1432Het Lam Gods
- 23 juli 1453De slag bij Gavere
- 11 februari 1477Het Groot Privilege
- 25 december 800Karel de Grote keizer
- 843Het verdrag van Verdun
- 1054Breuk tussen Rome en Constantinopel
- 1215De Magna Carta
- 1347 – 1351De Zwarte Dood
- 29 mei 1453De val van Constantinopel
- ca. 1454De drukpers
- 622De hidjra naar Medina
- 1024Papiergeld in China
- 15 juli 1099Kruisvaarders nemen Jeruzalem in
- ca. 1150Angkor Wat
- 1206Dzjengis Khan
- 1324Mansa Musa naar Mekka
- 1405De vloot van Zheng He
- ca. 1438Het Inca-rijk groeit